αρχή

αρχή
Όρος που χρησιμοποιείται στη φιλοσοφία για να υποδείξει την πρωταρχική πραγματικότητα, από την οποία απορρέουν όλα τα πράγματα, είτε με τη χρονική έννοια (αφετηρία απ’ όπου ξεκίνησαν όλα τα πράγματα ως προς την ύπαρξή τους) είτε με τη μεταφυσική έννοια (ουσία όλων των πραγμάτων). Ο Αναξίμανδρος φαίνεται ότι ήταν ο πρώτος που εισήγαγε τον όρο. Οπωσδήποτε το πρόβλημα της αναζήτησης της α., με τη μεταφυσική κυρίως έννοια, αποτελεί το τυπικό χαρακτηριστικό της σχολής της Μιλήτου και των πρώτων Ελλήνων φυσιοκρατών. Με τον Αριστοτέλη η χρήση του όρου μετατοπίζεται στη λογική, με τον καθορισμό των λογικών α.: οι α. της ταυτότητας και της μη αντίφασης, του αποκλεισμού του τρίτου και του αποχρώντος λόγου θεωρήθηκαν προτάσεις γενικές και αναπόδεικτες, με κύρος όμως απόλυτο και προφανείς καθαυτές. Είναι δηλαδή αξιώματα στα οποία στηρίζεται κάθε απόδειξη, χωρίς να επιδέχονται ή να χρειάζονται απόδειξη τα ίδια. Η τελευταία αυτή σημασία είναι εκείνη που ο όροςδιατήρησε στην κατοπινή παράδοση, σε μια ευρύτερη εφαρμογή του (α. της επιστήμης, της ηθικής, της πολιτικής). (Νομ.)Στο δίκαιο, γενικά ο όρος α. χρησιμοποιείται πολύ συχνά τόσο στα νομοθετικά κείμενα όσο και στην πρακτική, χωρίς όμως να γίνεται πάντοτε αναφορά σε μια μονοσήμαντη, συγκεκριμένη και σαφώς καθορισμένη έννοια. Από καθαρά αντικειμενική σκοπιά, η α. σημαίνει προπάντων τη δύναμη ή την εξουσία που ο νόμος απονέμει σε έναν οργανισμό ή σε ένα πρόσωπο (α. ως εξουσία ενός συλλογικού ή ατομικού οργάνου) με σκοπό την άσκηση ενός δημόσιου λειτουργήματος. Με αυτή την έννοια η λέξη α. χρησιμοποιείται για παράδειγμα στην έκφραση κρατική α., που δηλώνει το σύνολο των δημοσίων εξουσιών οι οποίες ανήκουν στο κράτος. Κατά την υποκειμενική σημασία του όρου, με τη λέξη α. χαρακτηρίζονται οι οργανώσεις ή τα όργανα στα οποία έχουν απονεμηθεί ορισμένες δημόσιες εξουσίες· και αυτή είναι η σημασία κατά την οποία γίνεται συχνότερα χρήση του όρου αυτού. Γίνεται λόγος, για παράδειγμα, περί δημόσιας εξουσίας, για να υποδειχτούν τα όργανα της δημόσιας διοίκησης με την ευρεία έννοια, που περιλαμβάνει τόσο τα όργανα του κράτους όσο και εκείνα των αυτοδιοικούμενων οργανισμών ή των υπηρεσιών αποκέντρωσης (δήμοι, νομικά πρόσωπα δημοσίου δικαίου κλπ.)· γίνεται λόγος για δικαστική α. για να υποδειχτεί το σύνολο των οργάνων που ασκούν δικαστικά λειτουργήματα, στην κατηγορία τόσο της καθημένης όσο και της ισταμένης δικαιοσύνης (βλ. λ. δικαστής). Από αυστηρά νομική όμως άποψη, δεν είναι όλα τα όργανα του κράτους, αλλά μόνο εκείνα που έχουν δική τους διατακτική εξουσία, δηλαδή εξουσία να παίρνουν δεσμευτικές για τους διοικούμενους αποφάσεις, με δική τους πρωτοβουλία (διακριτική εξουσία), μέσα στα όρια που διαγράφει ο νόμος, είτε πρόκειται περί αποφάσεων δικαιοδοτικού περιεχομένου είτε περί πράξεων της δημόσιας διοίκησης. Πάντως ο καθορισμός της έννοιας της α. αποτελεί λεπτό νομικό θέμα και δίνει λαβή σε πολύ σοβαρές αμφισβητήσεις και στη θεωρία και στην πράξη.
* * *
η (AM ἀρχή)
1. τοπικό ή χρονικό σημείο απ' όπου ξεκινά κάποιος, η αφετηρία ή η έναρξη
2. η πρώτη αιτία
3. η βάση, η προϋπόθεση
4. το μόνο ή κύριο συστατικό στοιχείο
5. ο κανόνας ο διατυπωμένος επιστημονικά
6. η εξουσία, το κράτος, η κυβέρνηση
7. στον πληθ. οι θεμελιώδεις γνώσεις μιας επιστήμης συστηματικά διατυπωμένες
8. τα δημόσια αξιώματα
9. φρ. «κατ' αρχήν» — χωρίς ουσιώδη αντίρρηση
μσν.
δυνάμεις, εξουσίες αόρατες.
[ΕΤΥΜΟΛ. < άρχω. Η αρχαιότερη σημασία της λ. αρχή «έναρξη» μαρτυρείται από την Ιλιάδα και έχει επιβιώσει στη νέα Ελληνική, ενώ ως φιλοσοφικός όρος σημαίνει την πρώτη αιτία, τα πρωταρχικά στοιχεία, σημασία με την οποία πρωτοχρησιμοποιήθηκε από τον Αναξίμανδρο.
ΠΑΡ. αρχαίος
αρχ.
αρχήθεν, αρχίδιον
νεοελλ.
αρχύτερος.
ΣΥΝΘ. απαρχή, υπαρχή
αρχ.
αυτοαρχή, επαρχή, καταρχή, μεταρχή, προκαταρχή, προϋπαρχή].

Dictionary of Greek. 2013.

Игры ⚽ Поможем сделать НИР

Look at other dictionaries:

  • ἁρχή — ἀρχή , ἀρχή beginning fem nom/voc sg (attic epic ionic) …   Greek morphological index (Ελληνική μορφολογικούς δείκτες)

  • Αρχή —         (arche) (греч.) начало.         см. Архе. Философский энциклопедический словарь. М.: Советская энциклопедия. Гл. редакция: Л. Ф. Ильичёв, П. Н. Федосеев, С. М. Ковалёв, В. Г. Панов. 1983 …   Философская энциклопедия

  • ἀρχῇ — ἀρχή beginning fem dat sg (attic epic ionic) …   Greek morphological index (Ελληνική μορφολογικούς δείκτες)

  • ἀρχή — beginning fem nom/voc sg (attic epic ionic) …   Greek morphological index (Ελληνική μορφολογικούς δείκτες)

  • αρχή — η 1. έναρξη, αφετηρία τοπική ή χρονική: Βρίσκεται στην αρχή της σταδιοδρομίας του. – Είμαστε στην αρχή του δρόμου. 2. η πρώτη αιτία, αφορμή: Αυτή ήταν η αρχή του κακού. 3. θεμελιακός ηθικός κανόνας: Αυτό είναι αντίθετο με τις αρχές μου. 4.… …   Νέο ερμηνευτικό λεξικό της νεοελληνικής γλώσσας (Новый толковании словарь современного греческого)

  • Αρχή Προστασίας Δεδομένων Προσωπικού Χαρακτήρα — Ιδρύθηκε το 1997 ως ανεξάρτητη διοικητική αρχή με δικό της προϋπολογισμό και γραμματεία. Αποστολή της είναι η εποπτεία της εφαρμογής του νομικού πλαισίου για την προστασία των δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα. Πρόεδρός της είναι ανώτατος δικαστικός …   Dictionary of Greek

  • Αρχή της σχετικότητας του Γαλιλαίου — Στο Διάλογο των μέγιστων συστημάτων ο Γαλιλαίος εκθέτει έτσι την αρχή αυτή: «Κλειστείτε με κάποιο φίλο σας στο μεγαλύτερο θάλαμο που υπάρχει κάτω από το κατάστρωμα ενός μεγάλου πλοίου και κατόπιν πάρετε μύγες, πεταλούδες και άλλα όμοια ιπτάμενα… …   Dictionary of Greek

  • ἄρχῃ — ἄρχω to be first pres subj mp 2nd sg ἄρχω to be first pres ind mp 2nd sg ἄρχω to be first pres subj act 3rd sg …   Greek morphological index (Ελληνική μορφολογικούς δείκτες)

  • κοσμολογική αρχή — Αρχή σύμφωνα με την οποία όλες οι θέσεις μέσα στο σύμπαν είναι ισοδύναμες. Η αρχή αυτή αποτελεί τη βάση της σύγχρονης κοσμολογίας και αποτελεί ακραία έκφραση της άποψης του Κοπέρνικου ότι η Γη δεν βρίσκεται στο κέντρο του σύμπαντος. Αν αγνοηθούν… …   Dictionary of Greek

  • ακροφωνίας, αρχή της- — Αρχή, στην οποία στηρίχτηκε η μετατροπή της ιδεογραφικής και συλλαβικής γραφής σε αλφαβητική. Βλ. λ. γραφή …   Dictionary of Greek

Share the article and excerpts

Direct link
Do a right-click on the link above
and select “Copy Link”